عسر و حرج ناشی از اعمال حق حبس

نویسنده

دکترای تخصصی فقه و مبانی حقوق اسلامی

چکیده

حق ‌حبس زوجه، بنا به ماده 1085 قانون مدنی و رأی وحدت رویه شماره ۷۱۸ ـ ۱۳/۲/۱۳۹۰ هیأت‌عمومی‌، مستفاد از ماده مذکور این است‌ که زن در صورت حال‌ بودن مهریه می‌تواند تا مهریه به او تسلیم ‌نشده باشد از ایفای مطلق وظایفی که شرعاً و قانوناً در برابر شوهر ‌دارد، امتناع‌ نماید. این رأی موافق با دیدگاه مشهور فقهای امامیه است. در مورد حق ‌حبس، مباحث گوناگونی قابل طرح است. یکی از مهم‏ترین این مباحث که موضوع و محور مقاله حاضر است، اعمال حق ‌حبس در صورت حال بودن مهریه و عجز زوج از پرداخت آن است که باعث می‏شود زوج طی سالیان دراز، ضمن الزام به پرداخت نفقه و اقساط مهریه، از حقوق زوجیت نیز محروم‌ بماند. نویسنده با  بررسی‏های خود  به این نتیجه رسیده است که اگر اعسار زوج از پرداخت مهریه در حین عقد بر زوجه آشکار باشد، این امر به منزله احراز اسقاط ضمنی حق ‌حبس از سوی زوجه است و در غیر این صورت، اگر زوجه جاهل به اعسار  زوج از پرداخت مهریه باشد و  مهریه  نیز در حد متعارف ‌باشد و زوجه مطالبه مهر قبل از تمکین نماید، پس‌ از اثبات اعسار زوج و پرداخت اولین قسط به جهت حرج وارده بر زوج، حق‌ حبس از بین می‏رود؛ در حالی که حق مطالبه مهر از طریق دریافت اقساط برای زوجه همچنان محفوظ است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Hardship Resulting From Exercise of Right of Lien

قرآن کریم

آخوند ﺧﺮاﺳﺎﻧﯽ، ﻣﺤﻤﺪﮐﺎﻇﻢ، ﮐﻔﺎﯾﻪ اﻻﺻﻮل، قم، مؤسسه نشر اسلامی، 1426هـ، چاپ دوم

اسماعیل‏بیگی، محمد، «بررسی مبانی فقهی ـ حقوقی حق حبس زوجه» پرسمان فقهی ـ قضایی (6)، قم، نشر قضا،1390، چاپ اول

انصاری، مرتضی، کتاب نکاح، قم، مؤسسه الهادی، 1415هـ، چاپ اول

ـــــــــــــــ، فرائد الاصول (رسائل)، قم، مؤسسه نشر اسلامی وابسته به جامعه مدرسین قم، 1407هـ 

باقری، احمد، «حق حبس»، مجله ­دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه مشهد، شماره 67، بهار 1384

بحرانی، یوسف، حدائق الناضره، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1405هـ، چاپ اول

تبریزی، جواد، استفتائات جدید، قم، سرور، 1385

جبعی عاملی، زین الدین (شهید ثانی)، الروضه البهیه فی شرح المعه الدمشقیه، قم، انتشارات داوری، 1410هـ، چاپ اول

ـــــــــــــــ، مسالک الأفهام إلی تنقیح شرایع الإسلام، قم، مؤسسه المعارف الاسلامیه، 1419هـ، چاپ اول

جیلانی قمی، ابوالقاسم، جـــامع‌الــشـتات، تهران، انتشارات کیهان، 1371

حلی، ابن ادریس محمد، السرائرالحاوی لتحریر الفتاوی، قم، مؤسسه نشر اسلامی، 1410هـ

حلی، جعفر بن حسن (محقق حلی)،  شرایع اسلام فی مسائل الحلال والحرام، قم، امیر، 1409هـ، چاپ دوم

خوانساری نجفی، مصطفی، منیه الطالب فی شرح المکاسب (تقریر درس آیت اللّه نائینی)، قم، مؤسسه نشر اسلامی، 1418هـ

سبزواری، محمدباقر بن محمد (محقق)، کفایه ‌الاحکام، اصفهان، مؤسسه صدرمهدوی، 1423هـ

شبیری زنجانی، سید موسی، کتاب نکاح، قم، مؤسسه پژوهشی رأی پرداز، 1419هـ، چاپ اول

طباطبایی، سید علی، ریاض‌المسائل، قم، مؤسسه نشر اسلامی، 1419هـ، چاپ دوم

ﻃﺒﺎﻃﺒﺎﯾﯽ ﯾﺰدی، سید ﻣﺤﻤﺪﮐﺎﻇﻢ، ﻋﺮوه اﻟﻮﺛﻘﯽ، تهران، مکتبه العلمیه الاسلامیه، 1390، چاپ اول

طوسی، ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻦ اﻟﺤﺴﻦ، ﺗﻬﺬﯾﺐاﻻﺣﮑﺎم، تهران، دارالکتب اسلامیه، ١٤٠١هـ

عاملی، سید محمد، نهایه المرام فی شرح مختصر شرایع الاسلام، قم، مؤسسه نشر اسلامی، 1371، چاپ اول

عظیم زاده ادربیلی، فائزه، «حق حبس در نظام حقوقی خانواده در اسلام»، فقه و حقوق خانواده (ندای صادق)، شماره 54، بهار و تابستان1390

ﻓﺎﺿﻞ ﻟﻨﮑﺮاﻧﯽ، ﻣﺤﻤﺪ، ﺟﺎﻣﻊاﻟﻤﺴﺎﺋﻞ، ﻗﻢ، ﻧﺸﺮ ﻣﻬﺮ، 1377، ﭼﺎپ ﭘﻨﺠﻢ

کرکی، علی بن حسین، جامع المقاصد فی شرح القواعد، قم، آل البیت، 1411هـ، چاپ اول

محقق داماد، سید مصطفی، قواعد فقه، تهران، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت)، 1374، چاپ اول

معاونت آموزشی قوه قضائیه، گنجینه آرای فقهی قضایی، به نقل از مبانی رأی وحدت رویه شماره 3/87 مورخ 22/5/1387 هیأت عمومی دیوان عالی کشور دائر بر بقای حق حبس در صورت تقسیط مهریه به نقل از سایت vekalat.org

مکارم شیرازی، ناصر، القواعد الفقهیه، قم، مدرسه امام علی ابن ابی طالب، 1416هـ، چاپ چهارم

مؤسسه آموزشی و پژوهشی قضا،  گنجینه استفتائات قضایی (نرم افزار)، قم

موسوی بجنوردی، سید محمد، قواعد فقهیه، تهران، مجمع علمی فرهنگی مجد، 1385، چاپ اول

موسوی بجنوردی،سید محمدحسن، القواعد الفقهیه، قم، انتشارات دلیل ما، 1426هـ، چاپ دوم

ﻣﻮﺳﻮی ﺨﻤﯿﻨﯽ، روح اللّه، تحریر الوسیله،  قم، مؤسسه النشر الاسلامی، 1406هـ، چاپ دوم

النجفی، محمدحسن، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، قم، دارالکتب الاسلامیه، 1365، چاپ دوم

نراقى، احمد، عوائد الایام، بی‏جا، مکتبه بصیرتی، 1408هـ، چاپ سوم