تصرفات فضولی ولی قهری در اموال مولی‌علیه

نویسنده

استادیار دانشگاه امام صادق(ع) پردیس خواهران

چکیده

در نظام حقوقی اسلام، کودک، سفیه و مجنونی که عدم رشد یا جنون او متصل به زمان کودکی باشد، تحت ولایت پدر و جد پدری قرار می‏گیرند؛ ولی قهری در کلیه امور مربوط به اموال و حقوق مالی مولی‌علیه خود نماینده قانونی او می‌باشد و نمایندگی او عام است و هر اقدامی را که به مصلحت مولی‌علیه بداند، می‌تواند، به نام او انجام دهد؛ همه این تصرفات مالی وی حتی بعد از رشد مولی‌علیه نفوذ حقوقی خواهد داشت و مولی‌علیه حق فسخ یا ابطال آن‌ها را ندارد؛ اما نفوذ تصرفات مالی ولی قهری مطلق نیست و در مواردی تصرفات وی فضولی محسوب می‏شود و به تبع، آثار حقوقی تصرفات فضولی بر آن مترتب می‏گردد. حق ابطال معامله توسط مولی‌علیه پس از رشد، حق رجوع مشتری به ولی قهری در بازگرداندن ثمن معامله و خسارات حاصل از فسخ معامله، از جمله این آثار است. فقها و حقوقدانان درباره مصادیق تصرفات فضولی ولی اتفاق‌نظر ندارند؛ زیرا آنان در مورد شرایط مربوط به قلمرو ولایت ولی قهری اختلاف‌نظر دارند و دیدگاه‌های حاصل از این اختلاف، تعیین‏کننده محدوده تصرفات نافذ و غیرنافذ ولی قهری است. در مقاله حاضر ضمن تبیین این اختلاف، گستره تصرفات ولی قهری و همچنین تحلیلی از برخی مصادیق تصرفات فضولی ولی قهری ارائه می‏شود. و به تحلیل وجوه متعددی از ضمانت اجرای آثار مترتب بر تصرفات فضولی اشاره می‏گردد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Unauthorized Possession by Natural Guardians on The Property of The Ward

اردبیلى، احمد بن محمد، مجمع الفائده و البرهان فی شرح إرشاد الأذهان (14 جلد)، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1403هـ، چاپ اول

امامى، سید حسن، حقوق مدنى (6 جلد)، تهران، انتشارات اسلامیه، بی‌تا

انصارى، مرتضى بن محمد امین، کتاب المکاسب (3 جلد)، قم، منشورات دار الذخائر، 1411هـ، چاپ اول

بحر العلوم، محمد بن محمد تقى، بلغه الفقیه (4 جلد)، تهران، منشورات مکتبه الصادق، 1403هـ، چاپ چهارم

بحرانى آل عصفور، یوسف بن احمد بن ابراهیم، الحدائق الناضره فی أحکام العتره الطاهره (25 جلد)، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1405هـ، چاپ اول

بروجردى، آقا حسین، جامع أحادیث الشیعه، (31جلد) تهران‏، انتشارات فرهنگ سبز، محقق / مصحح: جمعى از محققان‏، بی‌تا

جبعی عاملى، زین الدین بن على (شهید ثانى)، الروضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه (10 جلد)، قم، کتابفروشى داوری، 1410هـ، چاپ اول

حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، بی‌جا، بی‌نا، بی‌تا

حسینی عاملى، سید جواد بن محمد، مفتاح الکرامه فی شرح قواعد العلامه (23 جلد)، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1419هـ، چاپ اول

 حق پناه، رضا، «گذری بر برخی از آرای فقهی استاد آیت اللّه معرفت»، نشریه حقوق، 1386، شماره 26

حلى، حسن بن یوسف بن مطهر (علامه حلی)، تحریر الأحکام الشرعیه على مذهب الإمامیه (2 جلد)، قم، مؤسسه آل البیت علیهم السلام، بی‌تا، چاپ اول

ـــــــــــ، تذکره الفقهاء (در یک جلد)، قم، مؤسسه آل البیت علیهم السلام، بی‌تا، چاپ اول

ـــــــــــ، تذکره الفقهاء (14 جلد)، قم، مؤسسه آل البیت علیهم السلام، بی‌تا، چاپ اول

ـــــــــــ، قواعد الأحکام فی معرفه الحلال و الحرام (3 جلد)، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1413هـ، چاپ اول

خویى، سید ابو القاسم موسوى، مصباح الفقاهه، قم، داوری،1377، چاپ اول

رشتى گیلانى نجفى، میرزا حبیب اللّه، کتاب الإجاره (در یک جلد)، بی‌جا، بی‌نا، بی‌تا

شیرازى، قدرت اللّه؛ انصارى و پژوهشگران مرکز فقهى ائمه اطهار علیهم السلام، موسوعه أحکام الأطفال و أدلتها (4 جلد)، قم، مرکز فقهى ائمه اطهار علیهم السلام، قم، 1429هـ، چاپ اول

طوسى، ابو جعفر محمد بن حسن، المبسوط فی فقه الإمامیه (8 جلد)، تهران، المکتبه المرتضویه لإحیاء الآثار الجعفریه،  1387، چاپ سوم

ـــــــــــ، النهایه فی مجرد الفقه و الفتاوى (یک جلدی)، بیروت، دار الکتاب العربی، 1400هـ، چاپ دوم

ـــــــــــ، الخلاف (6 جلد)، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1407هـ، چاپ اول

طبرسى، امین الإسلام فضل بن حسن، المؤتلف من المختلف بین ائمه السلف (2 جلد)، مشهد، مجمع البحوث الإسلامیه، 1410هـ، چاپ اول

عاملى، شهید اول، محمد بن مکى، اللمعه الدمشقیه فی فقه الإمامیه، در یک جلد، بیروت ـ لبنان، دار التراث  الدار الإسلامیة، ، اول، 1410هـ

عبد الرحمان، محمود، معجم المصطلحات و الألفاظ الفقهیه (3 جلد)، بی‌جا، بی‌نا، بی‌تا

کاتوزیان، ناصر، حقوق مدنی خانواده (2 جلد)، تهران، شرکت سهامی انتشار، 1383، چاپ ششم

کرکى، على بن حسین (محقق ثانى)، جامع المقاصد فی شرح القواعد (13جلد)، قم، مؤسسه آل البیت علیهم السلام، 1414هـ، چاپ دوم

کیدرى، قطب الدین، محمد بن حسین، ‌إصباح الشیعه بمصباح الشریعه‌، (1‌جلد)، قم، نشرمؤسسه امام صادق علیه السلام‌،‌ محقق/ مصحح: ابراهیم بهادرى مراغى، ‌1416ه‍،‌ چاپ اول‌

مقری فیومی، احمد بن محمد بن علی، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی، بی‌جا، بی‌نا، بی‌تا

موسوی خمینى، سید روح اللّه (امام خمینی)، کتاب البیع (5 جلد)، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى قدس سره، بی‌تا، چاپ اول

موسوی خویى، سید ابوالقاسم، موسوعه الإمام الخوئی (33 جلد)، قم، مؤسسه إحیاء آثار الإمام الخوئی، 1418هـ، چاپ اول

نجفى، محمدحسن، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام (43 جلد)، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، 1365، چاپ هفتم

قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران